2016 - Kronikenn 3/9 - Marv al Louarn

Evit Lun Sizhunvezh ar Brezhoneg, setu amañ Marv al Louarn, un heuliad d’ar Vran hag al Louarn, e-lec’h ma vez kastizet ar louarn evit e skloufoni. Èl an arall emañ da vout kanet àr don an Tralala. An div a c’heller lâret lerc’h-oc’h-lerc’h zoken !
Troet e oa bet get Pierre Le Sausse (Sant-Karadeg-Tregomel 1899–Pleskob 1980), mestr-skol a vicher ha skrivagnour brezhoneg ar peurrest ag an amzer.
Pa varvas Bleu Benal, e miz Kerzu 1980, ne voe ket graet kalz a don dezhañ. Ur gerig bennak e-barzh notennoù Al Liamm ha setu-holl. Kenlabouret en doa d’ar gazetenn-se neoazh e-pad ur pennad evit « Korn ar Gwenedeg » èl m’en doa kenlabouret, pennek ha feal, da gazetennoù arall : Bleun-Brug, Bro-Gwened, En Had, hag all…
Kronikour e voe ivez, e-pad blezadoù, evit pennad brezhonek La Liberté du Morbihan. Bep Sadorn etre 1974 ha 1979 e kasas ur skrid evit « Etrezom e Brehoneg », tost da 300 pennad enta. Ne arestas Pierre Le Sausse da skriv nemet pa oa arru e penn e ervi.
E gensort a-viskoazh, Job Jaffré (1906 – 1986) a skrivas ur pennad diàr e benn [1] :
« Bleu Benal, un den didrouz… »

"Marv eo Bleu Benal. Marv eo disul diwezhañ d’en oad ag 81 blez, e Pleskob, lec’h emañ bet mestr-skol kristen e-pad e amzer, lec’h en deus ivez skrivet kement a bajennoù e brezhoneg : gwerzennoù da bep koulz, liesoc’h pennadoù diàr-benn ar pezh a droe en e benn, istorioù berr, sorbiennoù, dibunet aes, ha lennet ken aes. Rak e vrezhoneg a oa hani ar Bobl, an hani en doa desket get e dud, e-mesk ar beizanted : ur brezhoneg digousi, hep ardoù ha maget yac’h.
N’en deus ket klasket biskoazh an enorioù, na bout lakaet e renk ar skrivagnerion « lennegel » èl ma lâr an dud abil. Chomet eo atav un den ag an douar. Èl ma kane Bleimor « bevet en deus kuzh ha diglod ». Ha neoazh emañ bet lennet : ar pezh na zegouezh ket mui gwall lies get meur a unan dre-se tuetoc’h da ziskoiñ o abilted evit da vout komprenet. Ya, Bleu Benal a zo bet lennet get e-leizh ha get plijadur."

Ne oa nemet 27 vlez pa grogas da labourat evit Dihunamb ha derc’hel a raas betek ar fin. Etre 1926 ha 1979 ne zehanas ket da skriv.
Trugarez a c’heller lâret da Emglev Bro an Oriant evit bout embannet kronikoù brezhonek La Liberté du Morbihan, lec’h ma kaver skridoù Pierre Le Sausse ha re Job Jaffré. [2]
Diàr an holl litoriennoù a gasas da z/Dihunamb ne voe nemet un nebeud diàr La Fontaine met, èl ma lâre Job Jaffré : « dibunet aes ha lennet ken aes. »

MARV AL LOUARN

(Dihunamb ! 197, Du 1927 p.363, sinet Bleu-Benal)

C’hwi-holl hag a anav al litorienn anvet
« Ar Vran hag al Louarn », deoc’h eh an da lâret
An dro fall degouezhet get al louarn treitour
Goude m’en doa debret ar grampouezhenn ker flour.

Diskan  :
àr don an tralala…

Diriaou, é treuziñ koad bras Kêr-an-aval
Em boa kavet, allas ! al louarn é termal
Ha kent pell, o glac’har, astennet er fozell,
M’er gwelas é wanaat hag emberr é vervel.

Tad, mamm, breudeur, kerent hag ivez amied
A oa en-dro dezhañ : holl e oant ankenet.
Ur sourzien [3] abil daet eno d’er gwelet
A lâras e oa marv rak re en doa debret.

E dad neuze get mezh a lâras : "Amied
Bremañ e vo lâret nend omp ’met harlouped.
E pep lec’h ’vo klevet : tudjentil, n’eo ket brav
Bout bet doc’h ar gaezh vran ker kriz, ker divalav."

P’o doa al louarned arsavet a oueliñ
E oant aet d’ar vered kentizh d’en interiñ.
Ne oa en o fennoù ’met soñjoù glac’harus,
Holl e soñjent er marv spontus ha hirisus.

Er vered arruet, an holl a arestas.
Neuze, maer ar barrez, get glac’har, a gomzas.
Ne’m boa gellet klevet petra en doa lâret
Met g’al louarned-holl e welen ur mouched.

Pelloc’h, Itron ar Vran, àr ur barr azezet
A lâras : "Ha ! Marv eo, nend on ket tamm chifet,
Laeret en doa doc’hin ma c’hrampouezhenn lardet.
Hama ! E laeronsi en deus-eñ kastizet."

Difennet eo dalbezh gober gaou doc’h ar ’rall,
Kemerit ho hani, laoskit hani an all.
Pa’n dehe al Louarn vennet bout bepred fur
E vehe c’hoazh bremañ àr an douar, a-dra-sur.

Kinniget get Daniel Doujet, Meurzh 2016

JPEG - 551.3 ko

[1E-barzh La Liberté du Morbihan, 20 a viz Kerzu 1980, er gronikenn « Etrezomp ».

[2Etrezomp e brezhoneg (1974-1975), 424 p. 2010 ; Etrezomp e brezhoneg (1976-1977), 390 p. 2011 ; Etrezomp e brezhoneg (1978-1979), 357 p. 2013 ; Etrezomp e brezhoneg (1980-1981), 344 p. 2008 ; Etrezomp e brezhoneg (1982-1983), 354 p. 2009 ; Etrezomp e brezhoneg (1984-1986), 313 p. 2012.

[3sourzien  : medesin, mezeg

DeiziataerTous les événements

Navigation